Beslenme İle İlgili Tanımlar

Sağlığı korumak, büyüme ve gelişmeyi sağlamak için vücudun ihtiyaç duyduğu besin öğeleri ve enerjinin yeterli ve dengeli olarak vücuda sağlanmasına beslenme denir. Bunların yeterli miktar, çeşit, kalite ve düzenli alınmasına yeterli ve dengeli beslenme denir. Vücudun ihtiyaçlarının istenilen miktarda şekilde olmaması yetersiz beslenme durumudur.

Besinler besin öğelerinden gelen bileşiklerdir.
Vücudun gereksinimi olan enerji ve besin öğelerinin gereksinimin çok üzerinde alınmasına aşırı beslenme denir.

Vücutta çeşitli görevleri olan besinlerin bileşiminde bulunan organik ve inorganik öğelere besin öğesi denir

Besin Grupları

Dengeli beslenmek için enerji ve besin öğelerinin vücuda alınması gerekmektedir. Sağlığımızı korumak ancak bu şekilde mümkün olmaktadır. Protein, karbon hidrat, yağ, vitaminler, mineral maddeler ve sudan oluşan besin öğelerinin vücuda alınması gerekir. Besin öğeleri aynı zamanda vücudun temel yapısını oluşturur.
Besinler çok çeşitlidir.  Besinlerin gruplandırılması şu şekildedir:

• Et, yumurta, kuru baklagiller, Yağlı tohumlar
• Süt ve türevleri,
• Tahıllar
• Sebzeler
• Meyveler

Et, Yumurta, Kuru Baklagiller ve Yağlı Tohumlar

Bu besinler genellikle protein kaynağıdır. Et içinde; koyun, sığır, kümes hayvanları, deniz hayvanları, av hayvanları, av hayvanlarının etleri yer almaktadır. Etin, elde edildiği hayvanın özelliklerine göre değişen besin değerleri olmakla birlikte, etlerin tamamı biyolojik değeri yüksek, iyi ve kaliteli protein kaynağıdırlar. Bunun yanı sıra mineraller ve B grubu vitaminleri açısından zengindirler. Yağlı etlerin yağ oranı yüksek protein oranı düşüktür. Bu nedenle yağsız etlere göre daha az enerji verirler. Yağsız etlerde ise protein oranı daha yüksektir. Kanatlı hayvan etlerinin sığır ve koyun etine göre yağ oranları daha düşüktür. Tavukların beyaz eti en yağsız et sayılabilir. Balıkların besin değeri diğer etlere göre biraz daha farklıdır. Protein dışında A, D vitamini ile iyot yönünden de zengindirler. Tatlı su balıkları K vitamini de sağlarlar. Balıkların yağlı ve yağsız olmaları, vücuda sağladıkları enerji yönünden farklılıklar gösterir. Yağlı olanların enerji değerleri daha yüksektir. Küçük balıklar kılçıkları ile birlikte yenildiğinde kalsiyum da sağlarlar. Organ etleri ile besin değeri açısından bu gruptaki en zengin türdür. Yumurta, örnek protein olmasının dışında demir, A ve B vitaminlerinin bazıları bakımından zengin bir yiyecektir. Kuru baklagiller protein kaynağıdırlar. Ancak vücutta kullanım oranları, yani biyolojik değerleri düşüktür. Etin temin edilemediği durumlarda protein kaynağı olarak kullanılırlar. Kuru baklagiller, protein oranını yükseltmek için tahıllarla birlikte tüketilmelidirler. Bunun dışında B grubu vitaminleri ve mineral maddeler (tiamin, folat, E vitamini, potasyum, magnezyum, demir, çinko) posanın orta dereceli kaynağıdır.

Yağlı tohumlar içerisinde ceviz, fındık, fıstık, susam, ay çekirdeği, kabak çekirdeği, gibi yiyecekler yer almaktadır.

Bu gruptaki yiyecekler doymamış yağ, E vitamini, potasyum ve magnezyum açısından zengindir. Susamın ezilmesiyle elde edilen tahin, yağ oranının yüksek olması nedeniyle enerji değeri yüksek bir yiyecektir. Susam; protein, kalsiyum ve B vitaminleri bakımından zengin olduğu için, tahin helvası gibi yiyeceklerin besin değerleri yüksektir. Tahin, pekmezle karıştırıldığında besin değeri yüksek, sevilen bir besin hâline gelir. Karışım çocuklar için de iyi bir yiyecektir. Ekmekle yenildiğinde çocukların besin öğeleri gereksinimlerinin bir bölümünü karşılar

Süt ve Süt Türevleri
 
Hayvanların yavrularını beslemek için salgıladıkları süt, insan beslenmesinin temel gıda maddelerindendir. Genellikle süt denince inek sütü akla gelmesine rağmen birçok yerde koyun, keçi, manda, deve gibi hayvanların sütleri de kullanılmaktadır. Sütün ortalama %85.5'i su, %3.5'i protein, %3.5'i yağ, %5'i karbon hidrat ve %1.5 kadarı da mineral maddelerden meydana gelmiştir. Süt kalsiyumun başlıca kaynağıdır. Bunun dışında, A ve B vitaminleri bakımından da zengindir.

üt çeşitli işlemlere tabi tutulduktan sonra ana maddesi süt olan değişik yiyeceklerin (yoğurt, peynir, çökelek, tereyağı, süt tozu, krema, kaymak, dondurma) yapımında kullanılır. Süt türevleri de sütün kendisi gibi kalsiyum, protein, B grubu vitaminleri  ve fosfor kaynağıdırlar .

Tahıllar

Bitkilerin tohumlarından elde edilen tahıllar toplumumuzun en çok tükettikleri besin gruplarındadır. Bu grupta buğday, pirinç, mısır, çavdar, yulaf, arpa, darı gibi bitki tohumları ekmek, makarna, bulgur, kuskus, şehriye, un, irmik, erişte, börek ve hamur tatlıları, tarhana, nişasta bu grupta yer almaktadır. Besin değeri olarak ise karbon hidrat kaynağıdırlar. Bunun dışında B grubu vitaminlerinin bazıları ve mineral maddelerde bulunmaktadır.

Tahıl tüketimi en çok un şeklindedir. Kepekli unlar B grubu vitaminleri bakımından beyaz undan daha zengindir.

Ekmek, toplum olarak en çok tükettiğimiz gıda maddesidir. Mayalı ekmeklerin besin değeri daha yüksektir. B grubu vitaminler açısından zengin bir tahıl ürünü de bulgurdur ve yüksek kaliteli protein içerir. B grubu vitaminleri ve kalsiyum kaynağı olan tarhana, buğday unu ve bulgurun yoğurtla karıştırılmasından elde edilir.

Sebzeler

Günlük enerji ve protein gereksinimin karşılanmasında sebzelerden çok yararlanılmaz. Bunun nedeni bileşimlerinin önemli bir bölümünün su olmasıdır. Sebzeler grubunda yer alan patates yüksek miktarda karbon hidrat içermesi nedeniyle diğerlerinden farklıdır.  Yeşil yapraklı sebzeler ve otlar diğerlerine göre daha fazla vitamin ve mineral madde içermektedirler. Domates ve yeşil yapraklı sebzeler C vitaminin, yine yeşil yapraklılarla sarı sebzeler A vitaminin iyi kaynaklarıdır. Günlük beslenme sırasında en az bir porsiyon yeşil yapraklı sebzelerden çiğ olarak tüketilmesine özen gösterilmelidir

Meyveler

A ve C vitaminleri ile potasyum ve posa kaynağıdırlar. Meyvelerden turunçgiller ( portakal, limon, greyfurt vb.) çilek ve kuşburnu C vitaminin iyi kaynağıdır.

Beslenme Sorunları
 
Yetersiz ve dengesiz beslenme, bireylerin beslenme sorunlarına yol açar. Beslenme sorunlarından en çok etkilenenler çocuklardır.

•  Çocuklarda büyümede yavaşlama, iyi beslenme sağlanmadığı takdirde büyümede durma görülür.
•     İyi beslenemeyen çocukların bağışıklık sistemleri bozulacak, bunun sonucunda hastalıklara direnç azalacak, çocuklar çeşitli hastalıklara yakalanarak geç iyileşeceklerdir. 
•  Çocukların zekâ gelişimlerini de olumsuz etkilemektedir. Yapılan araştırmalar sonucunda iyi beslenen çocuklarla, kötü beslenen çocukların zekâ gelişimleri incelenmiş, yetersiz ve dengesiz beslenen çocuklarda zihin gelişimindeki geriliğin daha yüksek olduğu görülmüştür..
•  Anemi (kansızlık),  guatr gibi hastalıklar besin öğelerinin vücudun gereksinimi olan miktarlarda alınmaması sonucu ortaya çıkmaktadır.